Skip navigation

Use este identificador para citar ou linkar para este item: https://repositorio.ufpb.br/jspui/handle/123456789/38028
Registro completo de metadados
Campo DCValorIdioma
dc.creatorGomes, Ivanilza Cinesio-
dc.date.accessioned2026-05-12T01:05:26Z-
dc.date.available2025-12-28-
dc.date.available2026-05-12T01:05:26Z-
dc.date.issued2025-09-26-
dc.identifier.urihttps://repositorio.ufpb.br/jspui/handle/123456789/38028-
dc.description.abstractIndigenous peoples who, at some point, have suffered incisive contact with non-indigenous people, losing distinctive aspects of their ancestors, have been undergoing prejudice, mostly due to stereotypes linked to the indigenous people. As a study with the Potiguara people of Paraíba, this master's thesis aims to demystify the stereotype related to ethnic identity linked to the use of the indigenous ancestral language. The object of this study is the Potiguara lexicon used in the mangrove (manguezal). This research aimed to answer the following problem: how does the lexical repertoire of the Potiguara people of Paraíba, specifically the vocabulary used in the mangrove, relate to their ethnic identity? To solve the question, the research was based on the following general objective: to analyze lexical items used in the context of the mangrove by the Potiguara people of Paraíba to support the ethnolinguistic characteristics marked along the Potiguara territory. The specific objectives are the following: identify the lexical items present in the speech of the Potiguara people related to the mangrove experience; examine how the study of mangrove lexicon is articulated with the social aspects of Potiguara life; investigate the meanings and uses of these lexical items in the utterance of Potiguara identity. To achieve the objectives, field research employed observation and application of social forms (Bortoni-Ricardo, 2004) and a questionnaire. The study featured five Potiguara employees who work or have worked on the mangrove. The lexical data collected were compared to academic papers and the following dictionaries: Dicionário de Silveira Bueno - Vocabulário Tupi-Guarani Português (1998); Dicionário de Eduardo de Almeida Navarro - Dicionário Tupi Antigo: A língua indígena clássica do Brasil (2013); Dicionário de Candido de Figueiredo - Novo Diccionário da Língua Portuguesa (1913); and the Dicionário Michaelis Online. The results showed that, through the analysis of lexical units and discourses of belonging and connection to the mangrove environment, the Potiguara people of Paraíba use lexical items socio-historically motivated by the relations of speakers to the territory and their territorialities.pt_BR
dc.description.abstractMIMOMIRĨ A'e abaeté anama, a'eibé nabaeté ruãetá remierobykatãnamo sekóreme okanhem o amyipaguama rekoabeté mba'e aé, a'e oiporará a'epuerabé tekomonhangaíba inã, ta'angabatãa'uba abé a'e abaeté apytĩndaba resé. Kó nhembo'esaba Potĩguara anama Paraíbyguara resenduara rupi, kó dissertação oipotar 'anga'umombora ta'angabatã'auba oioguerekó i anama rekoesaba i anama abanhe'engypy poru resenduara. Kó morabykyaba oguerekó nhembo'esaba mba'eetéramo Potĩguara nhe'endybeté guapara'ytyba pupé i porupyra. Kó minguabekara osobaixuara'ang kó marandaba: marãngatueté Potĩguara Paraíbyguara nhe'endybeté tyba a'e nhẽ i nhe'endyba guapara'ytyba pupé i porupyra, a'e oioguerekó serã i anama rekoesaba resé? Oré aipo robaixuapotara resé, oré reminguabekara remiekarusu nã: nhe'endybeté mba'e ra'anga, a'e Potĩguara Paraíbyguara remiporu guapara'ytyba pupenduara, ananhe'egakuapaba rekoaba moatãndaguama resé Potĩguara retãme sa'angypyra resé. A'e miekara paraba resé, oré orosa'ang: nhe'endybeté mba'e Potĩguara nhe'enga pupé oikoba'e guapara'ytyba pupé sekó resenduara supé guasema; marã nhe'endybeté resé nhembo'esaba guapara'ytyba resé Potĩguara anama rekobesaba resé ioguerekó ra'anga; iekuapabesabetá kuabekara aipó nhe'endybeté mba'e poruaba Potĩguara rekoesaba mba'emombeguaba pupé oikoba'e, miekara supé îekosupápe, oré oroimoingó nhũme miekara mba'eandupaba rupi, oroimoingó anamaresé-papera (Bortoni-Ricardo, 2004) morandutyba abé. Kó nhembo'esaba oguerekó mbó Potĩguara moropytỹboana a'e guapara'yba pupé umã oporabykýba'e. Oré orosa'ang aipó nhe'endybeté iekuapaba i po'opyra nhembo'esabusu porabykyabetá resé kó nhe'enguru resebé: Dicionário de Silveira Bueno - Vocabulário Tupi-Guarani Português (1998); a'e Dicionário de Eduardo de Almeida Navarro - Dicionário Tupi Antigo: A língua indígena clássica do Brasil (2013); a'e Dicionário de Candido de Figueiredo - Novo Diccionário da Língua Portuguesa (1913); a'e Dicionário Michaelis Online abé. Oré iekuapaba ra'anga moauié riré, oré oroiandub, nhe'endybeté mba'e ra'anga rupi guapara'ytyba mba'e resé abá nhe'engabetá rupi guapara'ytyba tekoaba resé abá ioguerekosaba, Potĩguara Paraíbyguara oiporu nhe'endybeté mba'e anamboranduba ri i mopyatãmbyra onhe'engyba'e setama setama resenduara abé ioguerekosaba suí.pt_BR
dc.description.provenanceSubmitted by Maria Jose Rodrigues Paiva (mariaj.paiva@biblioteca.ufpb.br) on 2026-05-12T01:05:25Z No. of bitstreams: 2 license_rdf: 805 bytes, checksum: c4c98de35c20c53220c07884f4def27c (MD5) IvanilzaCinesioGomes_Dissert.pdf: 4991838 bytes, checksum: bdba1928ddccb244b856dcd824aab077 (MD5)en
dc.description.provenanceMade available in DSpace on 2026-05-12T01:05:26Z (GMT). No. of bitstreams: 2 license_rdf: 805 bytes, checksum: c4c98de35c20c53220c07884f4def27c (MD5) IvanilzaCinesioGomes_Dissert.pdf: 4991838 bytes, checksum: bdba1928ddccb244b856dcd824aab077 (MD5) Previous issue date: 2025-09-26en
dc.description.sponsorshipNenhumapt_BR
dc.languageporpt_BR
dc.publisherUniversidade Federal da Paraíbapt_BR
dc.rightsAcesso abertopt_BR
dc.rightsAttribution-NoDerivs 3.0 Brazil*
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nd/3.0/br/*
dc.subjectLexicologiapt_BR
dc.subjectLíngua tupipt_BR
dc.subjectPovos potiguara - Paraíbapt_BR
dc.subjectIdentidade étnicapt_BR
dc.subjectPotiguara da Paraíbapt_BR
dc.subjectLinguagem do Manguept_BR
dc.subjectIdentidadept_BR
dc.subjectLínguapt_BR
dc.subjectLéxicopt_BR
dc.subjectPotĩguara Paraíbyguarapt_BR
dc.subjectGuapara'ytyba Nhe'engabapt_BR
dc.subjectTekoesabapt_BR
dc.subjectNhe'engapt_BR
dc.subjectNhe'endybetépt_BR
dc.subjectPotiguara of Paraíbapt_BR
dc.subjectMangrove languagept_BR
dc.subjectIdentitypt_BR
dc.subjectLanguagept_BR
dc.subjectLexiconpt_BR
dc.titleEstudos do léxico Potiguara (PB): linguagens do mangue e identidadept_BR
dc.typeDissertaçãopt_BR
dc.contributor.advisor1Aragon, Carolina Coelho-
dc.contributor.advisor1Latteshttp://lattes.cnpq.br/2701804491870984pt_BR
dc.contributor.referee1Machado, Juliana Salles-
dc.contributor.referee1Latteshttp://lattes.cnpq.br/0346154558561168pt_BR
dc.contributor.referee2Pedrosa , Juliene Lopes Ribeiro-
dc.contributor.referee2Latteshttp://lattes.cnpq.br/9474717309070835pt_BR
dc.creator.Latteshttp://lattes.cnpq.br/0514044464713456pt_BR
dc.description.resumoOs povos indígenas que, em algum momento, sofreram contato incisivo com não indígenas perdendo aspectos característicos de seus ancestrais vêm passando, desde muito tempo, por preconceitos, devido, principalmente, aos rótulos que são atrelados aos indígenas. A partir de um estudo realizado com o povo Potiguara da Paraíba, esta dissertação tem como intuito desmistificar o estereótipo que se relaciona à identidade étnica atrelada ao uso da língua ancestral indígena. Este trabalho teve como objeto de estudo o léxico Potiguara usado no manguezal. A presente pesquisa visou responder à seguinte problemática: de que modo o repertório lexical dos Potiguara da Paraíba, mais especificamente o vocabulário utilizado no mangue, está relacionado à identidade étnica desse povo? Com a intenção de responder ao questionamento, tivemos como objetivo geral da pesquisa: analisar itens lexicais usados no contexto do mangue pelos Potiguara da Paraíba, com o intuito de fortalecer as características etnolinguísticas marcadas ao longo do território Potiguara. Quanto aos objetivos específicos, visamos: identificar os itens lexicais presentes na fala dos Potiguara relacionados à vivência no mangue; examinar de que forma o estudo do léxico relacionado ao mangue se articula com os aspectos sociais da vida Potiguara; investigar os significados e os usos desses itens lexicais na enunciação da identidade Potiguara. Para alcançar os objetivos, foi realizada uma pesquisa de campo contendo observação, aplicação de fichas-sociais (Bortoni-Ricardo, 2004) e de questionário. O estudo contou com cinco colaboradores Potiguara que trabalham ou já trabalharam no mangue. Os dados lexicais coletados foram analisados comparativamente com trabalhos acadêmicos e com os seguintes dicionários: Dicionário de Silveira Bueno - Vocabulário Tupi-Guarani Português (1998); Dicionário de Eduardo de Almeida Navarro - Dicionário Tupi Antigo: A língua indígena clássica do Brasil (2013); Dicionário de Candido de Figueiredo - Novo Diccionário da Língua Portuguesa (1913); e o Dicionário Michaelis Online. Ao finalizarmos a análise dos dados foi perceptível que, por meio da análise das unidades lexicais e dos discursos de pertencimento e de conexão com o ambiente mangue, os Potiguara da Paraíba utilizam itens lexicais sócio-historicamente motivados a partir das relações dos falantes com o território e suas territorialidades.pt_BR
dc.publisher.countryBrasilpt_BR
dc.publisher.departmentLinguísticapt_BR
dc.publisher.programPrograma de Pós-Graduação em Linguísticapt_BR
dc.publisher.initialsUFPBpt_BR
dc.subject.cnpqCNPQ::LINGUISTICA, LETRAS E ARTES::LINGUISTICApt_BR
Aparece nas coleções:Centro de Ciências Humanas, Letras e Artes (CCHLA) - Programa de Pós-Graduação em Linguística

Arquivos associados a este item:
Arquivo Descrição TamanhoFormato 
IvanilzaCinesioGomes_Dissert.pdf4,87 MBAdobe PDFVisualizar/Abrir


Este item está licenciada sob uma Licença Creative Commons Creative Commons